Ongeveer 100 jaar geleden gaf de Vereeniging voor Vreemdelingenverkeer van Haren een wandelkaart uit tegelijk met het boekje Haren en Omstreken, geschreven door hoofdonderwijzer H. Bos. De kaart is twee jaar geleden in herdruk verschenen ter gelegenheid van 30 jaar Haren de Krant en nog steeds verkrijgbaar. Opvallend aan de kaart is de overvloed aan amper leesbare kleine namen en tekentjes terwijl veel mensen vroeger slechtziend waren en oogzorg op een laag peil stond.
Een aantal bijzonderheden zijn al lang verdwenen. De gemeente telde drie haventjes: Onnen met een afslag vanaf de Oostermoersche Vaart, Noordlaren met een verbinding naar het Zuidlaardermeer en Haren met een vaart vanaf het Hoornsche Diep (Noord-Willemskanaal), alleen het haventje van Noordlaren is nog als zodanig te herkennen. In een gemeente op de Hondsrug zou je misschien niet zoveel water verwachten maar op de kaart staan polders (de Esserpolder, de Oosterpolder, de Onnerpolder, de Oostpolder, de Glimmerpolder, de Westerpolder en de Helperpolder), sluisjes (bij de afslag naar Onnen, in de Esserpolder), watermolens en gemalen (op stoom, wind of elektrisch). Uiteraard bruggen, niet alleen over het Hoornsediep maar ook over de kleinere vaarten, diverse voetbruggen en een tolbrug bij de afslag naar het haventje van Haren. Op de kaart is ook een pont in het Hoornsediep te zien, de voorloper van de sluis bij het Paterswoldsemeer, een overtil-kraan.
Verder bezienswaardigheden als de voormalige Abdij van Essen, het Huis te Hemmen, Buitenzorg, de Wolf, Lusthorst, Zorgvrij in Haren en Voorveld, Huis te Glimmen, Weltevreden, Haaksbergen, Heemstede en Welgelegen te Harenermolen/ Glimmen en Blankenweer en de Pol bij Noordlaren.mAlle rustbanken, wegwijzers, telegraaf-en telefoonkantoren en brievenbussen staan ingetekend. Als laatste noem ik nog een aantal bijzonderheden: de Draaischijf op het rangeerterrein bij Felland, station de Punt, de Zuivelfabriek te Onnen, de Eendenkooien in Oosterpolder en Glimmerbosch (Quintusbos), de Reuzen Kei aan het begin van de Mellensteeg, de Tuchtschool, het villapark, modelboerderij Den Horn met de naam in prachtige Art deco-letters op de gevel, het Gemeentehuis en Veldwacht, Café Horst en Café Suur.
Een willekeurige opsomming van wat op de kaart vermeld wordt.
Gertjan Hakkaart
Dit artikel ismin augustus 2026 verschenen in Haren de Krant
Tekst bij de foto: wandelkaart van de gemeente Haren uit ongeveer 1920 zoals afgedrukt op bladzijde 4 van het boekje van H. Bos