Vergeten route van Haren naar het Zuiden

 Gepubliceerd door op 9 oktober 2012
 

Op de kaart van Theodorus Beckeringh van 1781 loopt een door bomen omzoomde weg tussen de Rijksstraatweg en de Onnerweg. Over de vraag, welke weg wordt hier aangegeven, is al veel discussie geweest.

De Militair-topografische kaart door Hottering, Snoek en van der Wijck van 1792-1794, geeft op dit gebied enige duidelijkheid. Op deze kaart is duidelijk een verlengd tracé van de Nieuwlandsweg te zien, lopende door het Onnerveen, nu het Westerveen, later van elkaar gescheiden door de spoorweg. Dit tracé loopt dood in het verkavelde Westerveen.

Hottingerkaart

Direct achter de tegenwoordige spoorweg is het tracé weer terug te vinden genoemd Vlasoordsteeg. Deze kruist de Gieselgeer en gaat verder als Padlandsweg. Vóór het eerste perceel aan de Padlandsweg slaat een oude weg linksaf, welke is te volgen door de oude bomen en diverse bebouwingen. Dit tracé ligt verder het meest voor de hand omdat het relatief hoog ligt. Mogelijk valt dit tracé deels samen met de huidige Onner Esweg. Een andere mogelijkheid is via de westkant van het veentje, maar dit tracé is zeer laag gelegen. Aan de perceelgrenzen is nog te zien dat het tracé ongeveer aansluit op de weg naar Noordlaren in de omgeving van de Velakkersweg. Zie voor het laatste deel van het tracé de Topografische Militaire kaart Eelde van 1913.

Waarom is deze weg vergeten of in onbruik geraakt?

Vanuit Haren gezien als verbinding naar het ‘nieuwe land’ lijkt dit logisch, immers het veen in het Westerveen is gebruikt als turf en later aangemaakt en verkaveld. Hiermee heeft dit tracé langzamerhand zijn functie als doorgaande route verloren en heeft meer een agrarische bestemming gekregen. Hetzelfde geldt voor de rest van het tracé dat ook werd opgesplitst in afzonderlijke landweggetjes. Ook zijn grote gedeelten door latere ruilverkavelingen verdwenen. Tevens kon genoemd tracé niet concurreren met de latere Rijksstraatweg/Hooge Heereweg enerzijds en de Onnerweg anderzijds; immers deze liggen op natuurlijke hoogten.

Met de aanleg van de spoorweg Groningen-Assen, ongeveer 1872, werd een scherpe scheiding door dit gebied getrokken. Samen met de verkaveling van de Onnerpolder is dit de zwaarste ingreep geweest.

Hiermee heb ik uw aandacht willen vragen voor dit tracé.

Naar onlangs is gebleken is de discussie over dit gebied nog niet gesloten. Tot dusverre is nl. niet onomstotelijk bewezen dat deze verbinding er geweest is.
Graag uw aanvullingen of opmerkingen.

Ab Deelman

Reactie Matthijs Duijm

Ab Deelman gaat er hierboven vanuit dat er tussen de oostelijke route van Haren via Onnen naar Noordlaren en de westelijke route via de Hoge Hereweg nóg een doorgaande weg heeft gelegen. Hij baseert dit op de kaart van Beckering. Het in aanmerking komende deel heeft hij vergroot. In werkelijkheid is de kaart van Beckering tamelijk globaal. Het is ook de enige kaart waarop een dergelijke verbindingsweg getekend is.
Deze verbinding is op eerdere en latere kaarten niet te zien. Bijvoorbeeld op de bijna gelijktijdig en gedetailleerdere Hottingen Hugueninkaarten (fig. 1 en 2). Het betreffende weggetje eindigt tegen het Onnerveen en enkele randontginningen ervan.

Hotteringkaart

Hugueninkaart

Deze situatie bestaat in feite nog steeds: het gaat om de Nieuwlandsweg, die oorspronkelijk eindigde in het Onner-veen, en nu in het Scharlakenbos doodloopt (fig. 3).
Deze weg is door de aanleg van de Ebelsweg doorsneden en door de aanleg van de nieuwe begraafplaats Harener Hof  bijna onzichtbaar geworden. Het IVN heeft de gemeente gevraagd de continuïteit van beide delen te accentueren door een duidelijke beplanting.

Mijn interpretatie is dat de Nieuwlandsweg in feite van ouds een veedrift was, waarlangs het vee werd gedreven naar de velden, in feite de onontgonnen delen van het Onnerveen.

Er was oudtijds trouwens niet zo’n grote behoefte aan verbindingswegen; de dorpen redden zichzelf grotendeels. Zo was er lange tijd nauwelijks een doorgaande verbinding tussen Onnen en Noordlaren (zie fig. 2). Heel duidelijk is bij Onnen te zien dat de meeste wegen veedriften waren (zie fig. 2), waarvan één duidelijk eindigt aan de rand van het Onnerveen. Van die Onner veedriften is de Koelandsdrift nog steeds als een fraai landschappelijk en cultuurhistorisch element aanwezig.

###

Meer artikelen lezen over de geschiedenis van Haren? Ga dan naar Artikelen, of bezoek Over Ons, voor meer informatie over Old Go.